Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów

SAOJ baner górny

Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów (SAOJ) to długofalowy projekt zainaugurowany z okazji 80-lecia Osiedla Jazdów i 80-lecia Odbudowy Warszawy. Koncentruje się na stworzeniu i upowszechnieniu „Społecznego Archiwum Osiedla Jazdów” dostępnego na portalu zbioryspoleczne.pl.

Badając i archiwizując historię Jazdowa możemy lepiej rozumieć tożsamość tego miejsca – jego społeczne, emocjonalne, przyrodnicze i architektoniczne warstwy. To z kolei pozwala nam rozwijać to miejsce w sposób świadomy i pełen szacunku dla historii tego miejsca. Wierzymy, że dziedzictwo kulturowe Jazdowa to fundamenty, na których możemy mądrze wspierać przyszłość tego miejsca.

Celem projektu było upamiętnienie dawnych i obecnych mieszkańców Osiedla – wyjątkowej społeczności związanej z pierwszym osiedlem mieszkaniowym w powojennej Warszawie, wybudowanym dla osób pracujących w Biurze Odbudowy Stolicy (BOS). Większość z nich to świadkowie pierwszych lat odradzającego się miasta, potomkowie i potomkinie inżynierów, architektek czy ogrodników, którzy tu, na Ujazdowie, w drewnianych domkach fińskich, tworzyli fundament nowej Warszawy.

SAOJ to nie tylko zachowanie pamięci o przeszłości, lecz także stworzenie żywego archiwum, które służyć będzie nam i kolejnym pokoleniom osób zainteresowanych dziedzictwem kulturowym Osiedla Jazdów i jego dalszym rozwojem.

Obejrzyj film z Andrzejem Górzem, który opowiada o projekcie.

W 2025 roku we współpracy z lokalną społecznością, zebrałyśmy i uporządkowaliśmy materiały dokumentujące bogatą historię tego wyjątkowego miejsca – zarówno jako symbolu powojennej odbudowy Warszawy, jak i przestrzeni niezależnej twórczości artystycznej.

– Projekt rozpoczęłyśmy od szkolenia dla naszego zespołu i osób wolontariackich. Prowadziła je dla nas Adriana Kapała z Centrum Archiwistyki Społecznej, będącego partnerem merytorycznym projektu. Podczas szkolenia dowiedziałyśmy się jak pozyskiwać i opracowywać archiwalia, oraz jak zabezpieczać je w wymiarze fizycznym i cyfrowym. Poznałyśmy też tajniki nagrywania historii mówionej – opowiada Gabriela Stępniak, koordynatorka projektu.

W ramach projektu zorganizowane zostały 80. urodziny Osiedla Jazdów, podczas których odbyły się m.in. warsztaty - małe A | Warsztaty o architekturze jazdowskich domków ▲ 80. urodziny Osiedla Jazdów. Fotorelacja z wydarzenia jest dostępna tutaj.

SAOJ 80. urodziny

# OPOWIEDZ SWÓJ JAZDÓW – WYWIADY I DIGITALIZACJA

Zbierałyśmy stare zdjęcia, pamiątki i związane z nimi wspomnienia. Można było je wysłać w formie elektronicznej lub przekazać nam je stacjonarnie. Zachęcałyśmy, by zajrzeć do dawno nieotwieranych szuflad, do rodzinnych albumów i do zakamarków pamięci": PODZIEL SIĘ SWOIM JAZDOWEM ▲ Wspólnie tworzymy Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów!

Zebranych zostało 10 wywiadów historii mówionej z byłymi i obecnymi mieszkankami i mieszkańcami Osiedla Jazdów o łącznej długości 743 minut.

Otrzymałyśmy materiały i pamiątki w formie fizycznej, które trafiły do naszego fizycznego Archiwum.

Zeskanowano 104 fotografie.

Przede wszystkim głównym bohaterkom i bohaterom naszego Projektu – mieszkankom i mieszkańcom Osiedla Jazdów, którzy wzięli udział w projekcie, udostępnili swoje archiwalia i opowiedzieli swoje historie do Archiwum:

Alina Zarębska
Paweł Łukasiewicz
Anna Baumiller
Zygmunt Hoffmann
Maryla Kędzierska
Hanna Gorska
Joanna Jaszuńska
Zdzisiek Deptuła
Stefan i Antonina Szczerbińscy

# MNOGOŚĆ PERSPEKTYW I DOSTĘPNOŚĆ – OPROWADZANIA PO OSIEDLU JAZDÓW

Każdy z 8 spacerów prowadziła inna osoba – mieszkanka lub mieszkaniec, badaczka, aktywista, architekt, przyrodniczka czy społeczniczka. Ich spojrzenia na Jazdów są różne, ale łączy je jedno – więź i osobista relacja z tym miejscem. Oprowadzania poprowadziły/li: Andrzej Górz, Ewa Ziajkowska, Wojciech Matejko, Dominika Dzieniszewska, Grzegorz Piątek, Gabriela Stępniak i Mateusz Potempski. Oprowadzania były także przestrzenią do rozmów z mieszkańcami Warszawy o tym miejscu. Jedno oprowadzanie obejmowało tłumaczenie PJM.

Co konserwator widzi w Osiedlu Jazdów? / Ewa Ziajkowska

Performatywne oprowadzanie z Wojciechem Matejko

Osiedle pionierów odbudowy / Grzegorz Piątek

# ZBLIŻ SIĘ – wystawa plenerowa w oknach domków fińskich

Latem można było natknąć się niespodziewanie na fotografie z rodzinnych archiwów mieszkańców i mieszkanek Osiedla oraz ich wspomnienia:

"Pani Wanda tak wspomina wrzesień 1945 roku: "Domek pachniał lasem i świeżym drewnem. (...) Za domem była grządka, a na niej marchewka i pietruszka, kilka krzaków pomidorów – wszystko oczywiście niesypane, idealne dla dzieci. Życie w fińskim domku sprawia, że człowiek dużo jest w ruchu: I tu, i tu, i na schody, i na powietrze.” ~ Wanda Hope, mieszkanka domku fińskiego Jazdów 5a/3

Do cytatów dołączone były kody QR, które umożliwiały wejście na stronę powstałą w ramach projektu Stowarzyszenia Pracownia Etnograficzna domkifinskie.etnograficzna.pl

SAOJ wystawa 1

SAOJ wystawa 2

SAOJ wystawa 3

# ARCHIWUM, KTÓRE ŻYJE – MIĘDZY DOKUMENTACJĄ, A INTERWENCJĄ.

Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów powstało w 80. rocznicę odbudowy Stolicy – w momencie, gdy historia i współczesność znów spotykają się w jednym miejscu. Inicjatywa ta to nie tylko sposób na ocalenie pamięci o przeszłości – to przede wszystkim narzędzie bieżącego reagowania na zmiany zachodzące w krajobrazie Osiedla.

Wraz z rozpoczęciem długo wyczekiwanych prac remontowych, Archiwum zaczęło działać jak żywy organizm – elastyczny i otwarty na głos mieszkańców, gotowy do dokumentowania, ale i interweniowania tam, gdzie dziedzictwo kulturowe, architektoniczne czy przyrodnicze wymagało uwagi.

SAOJ to nie zamknięcie pewnego etapu, lecz otwarcie nowego rozdziału – Archiwum jako czujny, uważny obserwator i uczestnik przemian. Jego celem jest nie tylko rejestrowanie tego, co zmienia się lub, ale także tworzenie przestrzeni dialogu wokół wspólnych wartości zakorzenionych w DNA tego miejsca: Empatia, Błogość, Ciągłość, (Wy)twórczość, Otwartość, Przyroda, Wzajemność, Innowacyjność.

# EDUKACJA ONLINE

W ramach projektu powstały 4 filmy o następującej tematyce:

SAOJ edukacja online

O dzieciństwie na Jazdowie i o tym dlaczego tworzymy Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów - opowiada Andrzej Górz.
ZDROWE DOMY. Czym charakteryzują się domki fińskie?
JAZDOWSKIE GNIAZDA – o układzie urbanistycznym Osiedla
WYPRAWA DO FINLANDII – przewodnik architektoniczny Osiedla Jazdów

Uroczysta premiera filmu na temat jazdowskich drzew odbyła się 5 grudnia 2025 r. w Otwartej Pracowni Jazdów. Połączona była z oficjalną inauguracją Społecznego Archiwum Osiedla Jazdów na portalu zbioryspoleczne.pl oraz świątecznym spotkaniem wigilijnym jazdowskiej społeczności.

Dalszym elementem upowszechnienia Społecznego Archiwum Osiedla Jazdów jest wizyta w Berlinie w terminie 11-14 grudnia 2025 r. na wernisażu wystawy Democratic Design – Space for Cooperation, Collaboration and Compromise.

# ZESPÓŁ PROJEKTOWY

# Gabriela Stępniak

Gabriela Stępniak

Historyczka sztuki i animatorka kultury. Koordynatorka Społecznego Archiwum Osiedla Jazdów i koordynatorka wolontariatu Wolnego Jazdowa. Członkini zarządu ZS POJ, animatorka osiedlowej społeczności. Stażystka Centrum Archiwistyki Społecznej, absolwentka I pilotażowej edycji "Szkolenia na start! Stwórz archiwum społeczne" organizowanego przez CAS; absolwentka treningu ULEX CEE (Central and Eastern Europe) Resilient Organizations w Kunbábony na Węgrzech; uczestniczka dwóch edycji międzynarodowej humanistycznej szkoły letniej Josefov Summer School (2022 i 2023).

# Dominika Dzieniszewska

Dominika Dzieniszewska

Magistra sztuki, animatorka kultury, edukatorka. Współpracuje z instytucjami kultury i organizacjami pozarządowymi, gdzie tworzy i realizuje projekty w zakresie edukacji ekologicznej i partycypacji społecznej. Trzykrotna laureatka Warszawskiej Nagrody Edukacji Kulturalnej. Przez 9 lat pracowała w Służewskim Domu Kultury rozwijając dział edukacji kulturalnej i ekologicznej. Dziś członkini zarządu Wolny Jazdów,, zaangażowana w zakładanie Społecznego Archiwum Osiedla Jazdów. Związana także ze Staromiejskim Domem Kultury, w którym rozwija i koordynuje Fundusz Edukacji Ekologicznej w Warszawie oraz działania edukacyjne dla kadr kultury. Obecnie w trakcie studiów zielarskich i fitoterapii naturalnych. W wolnych chwilach robi sito.

# Andrzej Górz

Andrzej Górz

Urodzony i wychowany w rdzennej wspólnocie mieszkańców Osiedla Jazdów. Podróżnik w czasie niegdyś zaangażowany w obronę osiedla domków fińskich na warszawskim Jazdowie, współtwórca Otwartego Jazdowa. Dzikość przyrody i neuroróżnorodność istot ludzkich traktuje jako formę nadchodzącej normalności. Jest facylitatorem, futurystą i edukatorem. Ma wieloletnie doświadczenie w działaniach w organizacjach pozarządowych, grupach nieformalnych i ruchach miejskich, a także instytucjach publicznych i na rzecz samorządu lokalnego.