Andrzej Górz
Stowarzyszenie Mieszkańców Domków Fińskich Jazdów
Mieszkania2030 - Silne wspierające się społeczności.
11 lipca 2017 r.
Centrum Kreatywności
ul. Targowa 56
# Demontaż Lokalnej Wspólnoty
# "uporządkowanie terenu zabudowanego domkami mieszkalnymi"
W 2010 roku władze Dzielnicy Śródmieście podjęły działania zmierzające do wysiedlenia mieszkańców i całkowitej likwidacji Osiedla Jazdów na mocy "Uchwały nr 10107/10 Zarządu Dzielnicy Śródmieście z dnia 24 listopada 2010 roku w sprawie wprowadzenia harmonogramu działań dot. uporządkowania terenu zabudowanego domkami mieszkalnymi, tworzącymi tzw. osiedle Jazdów". W uzasadnieniu podjęcia Uchwały możemy przeczytać o "bardzo złym stanie technicznym domków", o tym, że konieczne są liczne naprawy, gdyż "*w związku z tymczasowym charakterem zabudowań *dokonywane są jedynie naprawy bieżące" oraz o rozpoczęciu procedury dotyczącej sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego rejonu Jazdowa, który, zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, przewidywał w tym miejscu teren usług administracyjno-usługowych.
W momencie podjęcia Uchwały na terenie Osiedla Jazdów pozostawało 31 domków fińskich, w tym zaledwie jeden (przy ul. Jazdów 7/8) niezamieszkany od około 2008 roku[1] i jako jedyny będący pod opieką Administracji Domów Komunalnych nr 16. Stan domku rzeczywiście pozostawiał wiele do życzenia, na co wskazuje dokumentacja fotograficzna Stowarzyszenia Mieszkańców Domków Fińskich Jazdów[2].
Zarząd Dzielnicy i Zakład Gospodarowania Nieruchomościami nie dysponował ekspertyzami świadczącymi o fatalnym stanie domków, o czym ówczesny Burmistrz Wojciech Bartelski wprost poinformował Radnych na sesji Rady Dzielnicy Śródmieście w dniu 19 września 2013 roku - "*domki nie będą obecnie rozbierane, gdyż nie zakończono ich inwentaryzacji przez studentów w ramach praktyk i *nie jest znany ich stan techniczny"[3]. Co więcej, 2 października 2013 roku poinformowano Stowarzyszenie, że ZGN nie dysponuje żadną dokumentacją architektoniczo-budowlaną domków fińskich[4].
Dopiero 13 listopada 2013 roku Dyrektor ZGN Śródmieście, Pani Małgorzata Mazur, poinformowała Stowarzyszenie Mieszkańców, że "*została złożona do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (...) ****prośba o przeprowadzenie kontroli stanu technicznego ***wszystkich budynków mieszkalnych tzw. "domków fińskich" usytuowanych na terenie "Osiedla Jazdów" przy ul. Jazdów"[5]. Skontrolowano 22 z 27 domków. W 14 przypadkach ich stan uznano za dobry, w 7 za dostateczny, w 1 zaś przypadku protokół oględzin nie zawiera informacji o stanie technicznym, a jedynie informację, że "nie stwierdzono zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia"[6]. Wyniki kontroli były zbieżne z opinią techniczną, sporządzoną w dniach 21-26 października 2013 roku na zlecenie Stowarzyszenia, dotyczącą stanu technicznego 7 pustostanów[7]. W 3 przypadkach stan techniczny określony został jako dobry, w 2 jako średni i 2 pozostałych jako zadowalający[8].
Niezgodne z prawdą było stwierdzenie, iż "*dokonywane były jedynie *naprawy bieżące". W latach poprzedzających podjęcie Uchwały przeprowadzone były kompleksowe wymiany stolarki okiennej, poszycia dachów, podłóg, drzwi, instalacji elektrycznych i wodno-kanalizacyjnych, zarówno ze strony Administracji Domów Komunalnych nr 16, jak i mieszkańców domków fińskich[9].
Również argument o potrzebie oczyszczenia terenu pod nową zabudowę, w związku z toczącą się procedurą planistyczną, był chybiony. Praca nad planem powinna być okazją do rozmów z mieszkańcami, konsultacji i finalnie wpłynąć na akceptowany przez wszystkich projekt przyszłego zagospodarowania terenu. Tak powstały projekt planu staje się narzędziem do zmiany studium. Dopiero po uaktualnieniu studium plan może zostać uchwalony. Dlatego też powoływanie się na sztywne zapisy studium było fałszywe; to studium ma być dla mieszkańców i miasta, a nie miasto i mieszkańcy ślepo podporządkowywać się zapisom studium. Obowiązujące studium zagospodarowania wskazuje jedynie kierunek do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a nie jest przepisem narzucającym konieczność rozbiórki domków.
Podsumowując, podjęcie, destrukcyjnej dla Osiedla Jazdów, Uchwały nr 10107/10 było bezzasadne.
# "Centrum powinno być wizytówką Warszawy. Powinno być nowoczesne."[10]
W grudniu 2010 roku odbyło się spotkanie przedstawicieli Dzielnicy i ZGN-u z mieszkańcami, które miało na celu poinformowanie o decyzjach podjętych przez Zarząd Dzielnicy względem terenu Osiedla i jego przyszłości. Mieszkańcy usłyszeli, że Osiedle przeznaczone jest do likwidacji i muszą składać wnioski o zamianę zajmowanych lokali. Osoby, które „dobrowolnie" nie podejmą decyzji o zamianie dotychczas zajmowanego lokalu, będą obciążane dodatkowymi opłatami za modernizację lokalu i za zajmowany teren wokół niego. Spotkanie w żaden sposób nie przypominało informacyjnego, o dialogu nie wspominając. Ówczesny burmistrz jasno i wyraźnie dał do zrozumienia, zarówno mieszkańcom Osiedla, jak i pozostałym obecnym na zebraniu mieszkańcom Warszawy, że nie mają oni nic do powiedzenia w swoim mieście.
Po wyznaczonym przez burmistrza do składania wniosków terminie, do osób, które nie złożyły wniosku o zamianę lokalu, zaczęto przysyłać noty księgowe obciążające mieszkańców dziwnymi kwotami. Noty te nie miały żadnej formy prawnej, czego dowodem może być fakt, że lokatorzy, którzy złożyli wniosek o zamianę lokalu mieli anulowane wszystkie koszty, którymi zostali obciążeni. Opłaty te były sztucznie generowane i głównym zadaniem ich naliczania, było zmuszenia ludzi do opuszczenia Osiedla.
Pisma wystosowane przez Stowarzyszenie i poszczególnych lokatorów, z prośbą o podanie podstaw prawnych takiego postępowania, zarówno do ZGN-u jak i Dzielnicy Śródmieście, nie przyniosły rzetelnej odpowiedzi. Efektem braku podporządkowania się mieszkańców do słów i decyzji było zakładanie przez m.st. Warszawa spraw sądowych, które w większości mieszkańcy wygrali.
W lutym 2013 roku, dzięki staraniom Ambasadora Finlandii, zawiązana została polsko-fińska grupa robocza pracująca nad projektem zachowania kilku domków. Z uwagi na fakt, że kolejne opuszczone domki były dewastowane i rozkradane, podczas kwietniowego spotkania grupy zaproponowano jednorazowe otwarcie pustostanów na czas Nocy Muzeów 2013[11]. Obecni na spotkaniu przedstawiciele Dzielnicy i Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami pozytywnie odnieśli się do pomysłu. Do współpracy zaproszone zostały organizacje pozarządowe i grupy nieformalne[12].
Pozytywny odbiór i liczne grono zwiedzających stały się katalizatorem dalszych działań - powstaniem inicjatywy "Otwarty Jazdów" i zgodą Dzielnicy Śródmieście na użyczenie pustostanów od czerwca do września, ostatecznie przedłużoną do końca października. 8 lutego 2014 roku, podczas konferencji otwierającej konsultacje społeczne, przedstawiciel Dzielnicy podkreślił, iż był to pozytywny precedens - organizacjom trzeciego sektora i grupom nieformalnym, za darmo, udostępnione zostały lokale mieszkalne na prowadzenie działalności społeczno-kulturalnej. Powstała unikatowa na skalę europejską, otwarta na działania edukacyjne, społeczne i kulturotwórcza przestrzeń, w której działania zaangażowane było kilkadziesiąt organizacji pozarządowych, grup nieformalnych, osób prywatnych oraz sponsorów.
Użyczenie organizacjom i mieszkańcom Warszawy pustostanów na Jazdowie w celu realizowania oddolnych, społecznych inicjatyw sprawiło, że Osiedle zaczęło spełniać istotną na mapie Warszawy rolę otwartej, publicznej przestrzeni pozwalającej na integrację mieszkańców miasta. Najlepszym dowodem owych oczekiwań jest przyznanie Osiedlu Jazdów tytułu Stołeczne-Społeczne 2012 w kategorii „Miejsce z doświadczeniem" wg plebiscytu organizowanego przez portal warszawa.ngo.pl[13], nominacja do nagrody "Wdecha 2013 Wydarzenie Roku"[14], sukces kilku edycji Nocy Muzeów na Jazdowie, Europejskich Dni Dziedzictwa "Mieszkania XX wieku", Festiwalu Otwarte Mieszkania, dotychczasowej działalności Otwartego Jazdowa oraz ciągłe społeczne zainteresowanie sprawą Jazdowa.
7 sierpnia 2013 roku koalicja organizacji podjęła próbę nawiązania "dialogu społecznego" i rozpoczęła zbiórkę pod pierwszym w Warszawie obywatelskim wnioskiem o konsultacje społeczne w sprawie przyszłości i formy funkcjonowania Osiedla Jazdów. Pomimo deklaracji ze strony urzędników, że do czasu zakończenia konsultacji społecznych nie będą podejmowane wrogie działania wobec mieszkających tam osób, domków fińskich i terenu Jazdowa, próby likwidacji i wysiedlenia Osiedla nadal trwały.
Dyrektor Centrum Komunikacji Społecznej, Pan Jarosław Jóźwiak, dwukrotnie zapewniał, iż dialog w sprawie Jazdowa został nawiązany: podczas debaty organizowanej przez Zielony Jazdów - Centrum Sztuki Współczesnej „Co dalej z Jazdowem? Debata o przyszłości domków fińskich", która odbyła się 23 sierpnia 2013 roku[15] oraz w audycji „Jest sprawa" emitowanej 4 września 2013 roku na antenie „Radia dla Ciebie"[16].
O tym jak w praktyce wyglądał ów "dialog", mogliśmy się przekonać jeszcze w sierpniu 2013 roku. W czasie, gdy trwała zbiórka podpisów pod wnioskiem o konsultacje społeczne, wystosowane zostały pozwy o eksmisję wobec mieszkańców, którzy nie chcieli ulec wspomnianym wcześniej wymuszeniom na rzecz "dobrowolnej zamiany lokalu" i nie akceptowali agresywnej polityki Dzielnicy. Mieliśmy do czynienia z sytuacją, w której władze Warszawy jednocześnie zapraszały inicjatorów konsultacji do rozmów oraz wzywały mieszkańców do stawienia się na sali sądowej, by ostatecznie rozwiązać z nimi umowy najmu.
W czasie wspomnianej już debaty Pani Małgorzata Mazur zachęciła do podjęcia rozmów na temat przedłużenia działalności społeczno-kulturalnej w domkach na Jazdowie o rok, by strona społeczna mogła się nimi zaopiekować w czasie zimy. Poruszony został również wątek licytacji domków fińskich, której celem miało być pozyskanie środków na zachowanie kilku pozostałych. Dyrektor ZGN powiedziała wprost, iż "wystąpiliśmy o zgodę* do Pani Prezydent, w przypadku gdyby miała nastąpić taka licytacja*". Jak się później okazało, nie było to zgodne z prawdą - pismo w tej sprawie jest datowane na 26 sierpnia 2013 roku[17], czyli już po naszej prośbie o wstrzymanie procedury sprzedaży. 17 września 2013 roku Stowarzyszenie złożyło pismo z prośbą o zaprzestanie likwidacji Osiedla Jazdów i nie wydawanie zgody na "(…) przeznaczenie przedmiotowych obiektów do zbycia (…)". Brak odpowiedzi sprawił, że 24 października 2013 roku, przebrani za domki fińskie, przemaszerowaliśmy na plac Bankowy[18], by złożyć kolejne pismo - tym razem z prośbą o odpowiedź w sprawie licytacji i zawiązanie "grupy roboczej ds. Osiedla Jazdów - Okrągłego Jazdowskiego Stołu", która wg propozycji miała "zająć się rozwiązywaniem problemów związanych z przyszłością Jazdowa". 6 listopada 2013 roku Dyrektor Centrum Komunikacji Społecznej, Pan Jarosław Jóźwiak poinformował Stowarzyszenie, iż "zgoda (na licytację - dop. własny) nie została wydana" i "nie przewidujemy powołania grupy roboczej ds. Osiedla Jazdów". Dopiero po zdecydowanej reakcji strony społecznej zawieszone również zostały postępowania sądowe o eksmisję na czas trwania konsultacji.
5 września 2013 roku, odbyło się spotkanie z rzeczniczką prasową Dzielnicy Śródmieście, którego celem była rozmowa o tym jak przyszłość Osiedla Jazdów widzi Dzielnica i jak widzimy ją my sami. Okazało się, że pomysł na tymczasowe zagospodarowanie domków był zbieżny, a wstępny scenariusz możliwy do realizacji. Według deklaracji na tamten moment nie było wypracowanej konkretnej wizji długofalowego zagospodarowania Osiedla. "Stan przejściowy", czyli okres do zakończenia konsultacji społecznych i rozpoczęcia ewentualnego wdrożenia ich wyniku, miał trwać co najmniej rok, a domki na ten czas oddane do dyspozycji inicjatyw społecznych. Niestety władze Dzielnicy, po blisko dwóch miesiącach mozolnych rozmów i negocjacji na temat przedłużenia działalności Otwartego Jazdowa, oznajmiły iż z przyczyn formalno-prawno-finansowych nie jest to możliwe.
Decyzja władz Dzielnicy sprawiła, że niezagospodarowane pustostany niszczały przez długi czas. Formą ochrony domków i ich otoczenia, czyli całego krajobrazu Osiedla, jest ich ciągłe użytkowanie. Najgorszym możliwym rozwiązaniem było ponowne zaślepienie okien, które skutkowało brakiem wentylacji i dostępu światła słonecznego. W domkach nie były, a w kilku przypadkach do dnia dzisiejszego wciąż nie są, konserwowane i czyszczone rynny, co w dużej mierze przyczynia się pogorszenia stanu technicznego domków - "dla tego typu budynków szczególnie duże zagrożenie powstaje, gdy są niezabezpieczone w pełni przed wodą i nieogrzewane"[19]. Również tereny wokół domków były konsekwentnie zaniedbywane przez miejskie jednostki odpowiedzialne za teren Osiedla[20]. Uzasadnieniem powyższego stanu rzeczy nie był "tymczasowy charakter zabudowy", ani, formalnie wciąż obowiązująca, Uchwała mówiąca o tym, że domki fińskie przeznaczone są do rozbiórki.
Wiele wskazuje na to, iż były to kolejne kroki na drodze do likwidacji Osiedla Jazdów. 6 czerwca 2014 roku, w piśmie skierowanym do Administracji Domów Komunalnych nr 6 i ZGN Śródmieście z prośbą o "przesłanie dokumentacji przeprowadzanych przez Pana Konserwatora napraw i interwencji, których celem było zabezpieczenie pustostanów na Osiedlu Jazdów - od momentu pierwszych wyprowadzek mieszkańców, czyli od początku 2012 roku" zwracaliśmy uwagę, iż od początku 2014 roku Stowarzyszenie przesłało siedem zgłoszeń dotyczących włamań do domków, nie licząc interwencji zgłaszanych telefonicznie i osobiście do ADK 6. Przez trzy kolejne lata liczba zgłoszeń i interwencji wzrosła do kilkudziesięciu.
O tym jaki był stosunek władz Dzielnicy i Dyrekcji ZGN Śródmieście do zasobu komunalnego mogliśmy przekonać się podczas jednego ze wspomnianych już wcześniej spotkań. Pani Małgorzata Mazur, z rozbrajającą szczerością, przyznała iż gdyby wcześniej było wiadomo, że Otwarty Jazdów pokrzyżuje plany Dzielnicy wobec Osiedla Jazdów, nigdy nie zostałaby wyrażona zgoda na udostępnienie domków na działalność społeczno-kulturalną.
22 stycznia 2014 roku, dwa tygodnie przed zaplanowanym rozpoczęciem konsultacji społecznych w sprawie przyszłości Osiedla Jazdów, przyjęta została Uchwała nr 10530/14 "w sprawie zmiany harmonogramu działań zmierzających do uporządkowania terenu zabudowanego domkami mieszkalnymi, tworzącymi tzw. osiedle Jazdów, usytuowanymi na działkach ew. nr 7/1 i 17/2 w obrębie 5-06-08". W uzasadnieniu Uchwały czytamy: "z uwagi na trwające konsultacje społeczne dotyczące kształtu i form funkcjonowania terenu Osiedla Jazdów w przyszłości, zasadne jest kontynuowanie działań określonych Uchwałą nr 10107/10, przy jednoczesnym zawieszeniu postępowania dotyczącego rozbiórki budynków". Działania, o których mowa to m.in.: "sukcesywne wypowiadanie umów najmu lokali", "wykwaterowanie użytkowników osiedla Jazdów (...)", "wyraża się zgodę na rozwiązanie umów najmu lokali".
# Bilans strat
Polityka Demontażu Lokalnej Społeczności mieszkańców Osiedla Jazdów okazała się bardzo skuteczna. Do czerwca 2012 roku na Jazdowie istniało 31 domków - w następstwie wyprowadzek mieszkańców, na przełomie listopada i grudnia, rozebrane zostały 4 domki, mimo iż w październiku 2012 roku likwidowanym Osiedlem zainteresował się Ambasador Finlandii, Jari Vilén. Do dnia dzisiejszego jedynie 7 domków jest zamieszkanych, 16 przekazanych zostało na działalność organizacji pozarządowych, 4 są pustostanami.
Tym bardziej niepokojące są sygnały, które docierają do nas przy okazji codziennych kontaktów z miejskimi biurami i urzędami. Wynika z nich, że wynik konsultacji społecznych został, w świadomości miejskiego organizmu, uznany za wiążący jedynie w części opisującej przyszłe funkcje inne niż mieszkalna: społeczną, kulturalną, edukacyjną i rekreacyjną. Nie jest możliwe kontynuowanie i rozwijanie funkcji mieszkalnej Osiedla Jazdów - docelowo dąży się do jej "wygaszania", pomimo iż z raportu z konsultacji społecznych wynika jednoznacznie, że powinna ona być stałą, towarzyszącą funkcją uzupełniającą. Destrukcyjny jest również brak konkretnego i merytorycznego partnera po stronie miasta wynikający m.in. z ciągłych zmian w składzie Zarządu Dzielnicy Śródmieście, pogłębiony przez codzienną ignorancję pracowników ZGN Śródmieście i ADK 6, którzy wprost mówią o planowanych rozbiórkach kolejnych domków.
# Otwarte Sąsiedztwo.
Chcielibyśmy zapobiec tworzeniu skansenu organizacji pozarządowych. Zależy nam na wypracowaniu zasad, dzięki którym powstanie wielofunkcyjna przestrzeń łącząca otwartą działalność z pierwotnym założeniem Osiedla Jazdów jako osiedlem mieszkalnym. W niedalekiej przyszłości planujemy uruchomienie grupy roboczej w ramach Otwartego Jazdowa - Partnerstwa dla Osiedla Jazdów, która, podczas spotkań warsztatowych, wspólnie z przedstawicielami Miasta, wypracuje nowe zasady zamieszkiwania domków fińskich.
Źródło własne ↩
"NOTATKA INFORMACYJNA Osiedle Jazdów" z dnia 19 września 2013 roku ↩
pismo znak TT-20/20337/7737/2013 ↩
pismo znak TT-11/23695/8946/2013 ↩
protokoły w posiadaniu ZGN Śródmieście i Stowarzyszenia ↩
"OPINIA TECHNICZNA dotycząca stanu domków fińskich o numerach 3/5, 3/18, 3/20, 7/30, 8/2, 10/6, 10/8 na osiedlu Jazdów w Warszawie" - w posiadaniu Stowarzyszenia ↩
"Tabela 1. Kryteria ogólne oceny i klasyfikacji technicznej stanu elementów budynku" ↩
lista remontów i napraw - Osiedla Jazdów, pismo znak TT-15/6780/2493/2014 ↩
Wojciech Bartelski, wywiad: "Burmistrz Śródmieścia: "W stolicy nie ma biedy"", http://tvnwarszawa.tvn24.pl/informacje,news,burmistrz-srodmiescia-w-stolicy-nie-ma-biedy,35346.html ↩
Protokoły ze spotkań grupy roboczej - w posiadaniu Stowarzyszenia ↩
http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,77842,15249067,Kategoria_Wydarzenie___nominowani_do_Wdech_2013.html ↩
http://rdc.pl/publikacja/jest-sprawa-domki-finskie-na-osiedlu-jazdow/ ↩
Załącznik nr 7 - pismo znak AG/AW/0352/2013 ↩
"OPINIA TECHNICZNA (...)" ↩